مهر تبریز-بحث یکسان سازی قبور شهدا سال‌ها است که به یکی از مباحث چالش برانگیز در گلزارهای شهدا بدل شده است. مزارهایی که هر کدام از آن‌ها به تنهایی شاخص و گویای اندیشه شهیدانی است که اعتقادات و آرمان‌های‌شان در قالب وصایا و شعارها بر سنگ مزارشان حک شده است.
همچنین تزیین حجله‌ها و انتخاب اشیای آن‌ها و شکل ظاهری سنگ مزارها نیز براساس سلیقه خانواده‌ها و بازماندگان شهدا و تحت تاثیر حال و هوای مومنانه و قهرمانانه آن دوره طراحی شده است. تنوع موجود در شکل ظاهری و محتوای سنگ نوشته‌های مزارها، نمایشگاهی هنرمندانه و موزه‌ای تاریخی به وجود آورده است که اگر تمام امکانات بسیج شوند و همه هنرمندان جمع شوند، قادر نخواهند بود معنویتی که فضای فعلی به زائران القا می‌کند را به وجود آورند.

متاسفانه طرحی با عنوان ساماندهی و بهسازی مزار شهدا، برای حل مشکل تنوع موجود در گلزارهای شهدا که در عین حال بارزترین خصیصه‌ فرهنگی آن‌ها به شمار می‌رود، با مدیریت بنیاد شهید و امور ایثارگران و همکاری شهرداری‌های هر شهر و روستا و همچنین وزارت کشور از چند سال پیش آغاز و در بیشتر نقاط کشور به اجرا گذاشته شده است.هرچند سال یکبار به بهانه‌ای بحث واکاوی غفلت‌های صورت گرفته در این باره مطرح می‌شود که مسئولین بدون درنظر گرفتن ملاحظات وعلایق ودلبستگی های خانواده معظم شهدا، اقدام به انجام آن گرفته‌اند. اما اینبار رهبر معظم انقلاب در زیارت گلزار شهدای تهران در مورد این موضوع مشخصاً سخن گفته و سفارش کرده‌اند.

توصیه اکید امام خامنه‌ای در این باره ضرورت مرور آن چیزی را فراهم می‌کند که به اسم ساماندهی گلزار شهدا طی ۱۵ سال گذشته با نام قانون مداری انجام شده و مسئولین در رزومه مدیریتی خود به آمار کمی و کیفی آن اشاره کرده‌اند. رهبرانقلاب صبح امروز پس از حضور در مرقد امام خمینی (ره) و گلزار شهدا در سخنانی، از روند یکسان سازی قبور شهدا انتقاد کردند. ایشان فرمودند:یکی از کارهای بدی که بعضی از مدیران گلزارهای شهدا انجام میدهند، این کار غلط یکسان‌سازی قبور شهدا است.این [جا] خوب است؛ همین درست است، بیایند صاحبان این شهدا، پدرانشان، مادرانشان، فرزندانشان، همسرانشان، علامتی داشته باشند، عکسی داشته باشند، این خوب است.این شکل، شکل طبیعی است. هیچ لزومی ندارد که ما این [علامت‌ها] را صاف کنیم، به خیال اینکه میخواهیم زیباسازی کنیم.

زیبایی هر جایی و هر چیزی به حَسَب خودش است؛ زیبایی انسان، زیبایی باغ، ‌ زیبایی قبرستان، زیبایی هر چیزی را باید به حَسَب خودش محاسبه کنیم. زیبایی عکس رنگ ورو رفته ای که از سالها داخل باکس آلونیومی باقی مانده وبرای دختر شهیدی طی بیست سال با آن بزرگ شده قد کشیده والان ازدواج کرده وصاحب فرزند شده وموقع مراجعه به قبرپدرش از دلاوری ها ورشادت های پدرش به فرزندش ونوه شهید نقل هایی می کند .ما چقدر خود خواه شده ایم که می خواهیم این احساس های پاک را با خاک یکسان کنیم مگر می شود عشق را یکسان سازی کرد ؟! مزار شهدا یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین نقاطی است که می‌توان در آن سن، دغدغه‌های دینی و وصایای شهدا را در آنجا دید.چنین مزاری برای شهدا پیش از همسان‌سازی در سراسر دنیا برای شهدا و باقیماندگان از جنگ بی‌سابقه است. از جنبه دیگری که می‌توان به این طرح انتقاد داشت، بی سروسامانی خانواده‌های شهدا پس از اجرای همسان‌سازی است؛ چرا که مادران و همسران شهدا جای خالی عزیزان‌شان را با این مزارها و تزیین آن‌ها پر کرده‌اند و به نوعی به خود آرامش داده‌اند.

برای مثال مادری که فرزندش با لب تشنه به شهادت رسیده، به یاد لب عطشان حسین(ع) حوضچه‌ای کنار مزار فرزندش بنا کرده یا شهیدی که به یاد سالار شهیدان تنها خواسته مزارش با خاک پوشیده شود و هیچ سنگی مزارش را نپوشاند، اسطوره‌های دفاع مقدس و زیرورو‌کننده دل‌ها هستند.این پدیده یکسان سازی را انهام فرهنگ ایثار وشهادت وفرهنگ عاشورایی می دانم که حالا با اجرای این طرح چیزی جز تلی از خاک برای شهدا باقی نمی‌ماند و همه یادها و وصایای این عزیزان که شاید با حضور بر سر مزارشان تحولی بر دل‌های آگاه ایجاد می‌شد، کمرنگ می‌شود.ظاهرا بیش از هفتاد درصد قبور شهدا یکسان شده است وما معمولا عادت داریم بعد از اتمام کاری آنرا نقد کنیم وفریاد بزنیم که معمولا هم کسی را جوابگو نمی بینیم.کسانی که اینکار را انجام می دهند خودشان را خادم شهدا می دانند.

نمی دانم شاید می خواهیم شاهکار معماری را در این قبور به تصویر بکشیم ولی غافل از اینکه خیلی ها دوست دارند با خاطرات شهیدان دهه ۶۰ مانوس باشند آن سادگی ها وایثار ها را به یاد بیاورند زمان هایی که کمتر صحبت از فساد واختلاس ودزدی ها بود چون مردم همین باکس های آلومنیومی را در وادی رحمت وگلزار شهدا می دیدند واز دیدن نشان ها وعلامت های آنها خجالت می کشیدند کارهای ناشایست کنند ولی یکسان سازی همه این ارزش ها با خاک یکسان کرد واین نماد ها را به صورت شاهکار معماری تغییر دادغافل از اینکه این نماد ها برای ما چراغ راه بودند ومسیر حرکت را برای ما روشن نگه می داشتند.امیدوارم دوستان مجری طرح یکبار دیگر هم اهداف واندیشه های خودشان را بازنگری کنند وببنینند با یکسان شدن این قبور شبها را راحت تر می توانند سر بالین بگذارند؟!!!
احمد بایبوردی
فعال اجتماعی وفرهنگی