مهر تبریز- یونس یوسفی: اسناد رسمی وزارت بهداری در دهه ۱۳۴۰ و گزارشهای ثبتشده در سازمان برنامه و بودجه، پرده از بحرانی برمیدارند که محصول سوءمدیریت و نگاه وابسته رژیم پهلوی بود. گزارش «وضعیت بهداشت و درمان کشور» (۱۳۴۷) به صراحت میگوید: سرانه پزشک در ایران بسیار پایینتر از حداقل استاندارد جهانی بود و توزیع همان تعداد اندک پزشک نیز شدیداً ناعادلانه؛ تمرکز در چند شهر بزرگ و رهاشدگی کامل روستاها و مناطق محروم.
اما به جای درمان ریشهای بحران، پهلوی راهی آسان و نمایشی را انتخاب کرد: واردات پزشک خارجی. مکاتبات داخلی وزارت بهداری و سازمان برنامه نشان میدهد که تصمیمگیران رژیم، به جای افزایش ظرفیت دانشکدههای پزشکی و تربیت پزشک ایرانی، عمدتاً پزشکان هندی را با قراردادهای کوتاهمدت و هزینههای ارزی استخدام کردند.
این در حالی بود که کمیسیون آموزش مجلس در سال ۱۳۵۲ اعلام کرده بود ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی وجود دارد، اما «برنامهریزی لازم انجام نشد». این کوتاهی، نه غفلت، بلکه نشاندهنده بیاعتمادی ساختاری رژیم پهلوی به نیروی انسانی ایرانی بود.
رسانههای رسمی همان دوران نیز ناچار به اعتراف شدند. گزارشهای روزنامههای اطلاعات و کیهان، مشکلات ناشی از پزشکان خارجی—از جمله ناآشنایی با فرهنگ بومی، ترک مناطق محروم پس از پایان قرارداد و نارضایتی مردم—را مستند کردهاند. یک مقام محلی در همان زمان گفته بود:
«پزشک خارجی میرود و ما دوباره بدون پزشک میمانیم.»
این جمله کوتاه، خلاصه تمام واقعیت است: واردات پزشک بحران را حل نکرد؛ آن را مزمنتر کرد. سیاست پهلوی، در دل یک نظام طبقاتی سلامت اجرا میشد؛ بیمارستانهای مجهز و پزشکان خاص، سهم طبقات مرفه و پایتختنشینان بود و روستاها و حاشیه شهرها، قربانیان خاموش سیاستهای نمایشی.
با پیروزی انقلاب اسلامی، مسیر تغییر کرد. توسعه دانشکدههای پزشکی، بومیسازی آموزش، اعزام پزشک به مناطق محروم و تکیه بر خودباوری ملی، ایران را در کمتر از چند دهه به خودکفایی در تربیت پزشک رساند و امروز کشور را به یکی از قطبهای علمی و درمانی منطقه تبدیل کرده است.
واقعیت تلخ دهه ۴۰ این بود: میلیاردها دلار درآمد نفتی در اختیار بود، اما اولویت، نه سلامت مردم، بلکه نمایش ظاهری توسعه و تثبیت قدرت وابسته بود. تجربه تاریخی نشان میدهد؛ وقتی حکومتی به ملت خود اعتماد ندارد، حتی سلامت مردم هم وارداتی میشود، نه بومی و پایدار.
لینک کوتاه :
https://www.mehrtabriz.ir/?p=211695
