مهر تبریز- فائزه زنجانی: در دنیایی که محدودیت منابع به چالشی جهانی بدل شده، مسئله «مدیریت مصرف» از حاشیه به متن گفتمان اقتصادی-امنیتی ملتها نقل مکان کرده است.اسراف و دورریز بیرویه، بهویژه در منابع استراتژیک، نه تنها یک ناکارآمدی اقتصادی بلکه تهدیدی چندبعدی است که امنیت غذایی، آبی، انرژی و در نهایت، امنیت ملی را نشانه میرود. در جغرافیای حساسی مانند ایران، با اقلیمی خشک و در معرض تحریمها و نوسانات بازار جهانی، پرهیز از اسراف به یک «استراتژی بقا و مقاومت» تبدیل شده است.
اسراف؛ تخریبگر چرخههای کلان اقتصادی
هر لقمه نان دورریخته شده، زنجیرهای از هدررفت را نمایان میسازد: آب کشاورزی، انرژی پردازش، نیروی کار، سوخت حملونقل و سرمایه ملی. اقتصاددانان بر این باورند که اسراف، تورم را نه تنها از مسیر عرضه که از مجرای «افزایش تقاضای بیثمر» دامن میزند. وقتی بخش قابلتوجهی از منابع، بدون تبدیل به ارزش نهایی، از چرخه خارج میشوند، فشار مضاعفی بر نظام تولید و توزیع وارد میآید که نتیجه آن، افزایش هزینههای عمومی و کاهش قدرت خرید است.
آب؛ از بحران کمآبی تا ناامنی اجتماعی
ایران در مرز «تنش آبی» پایدار قرار دارد. اسراف در بخش خانگی، کشاورزی و صنعتی، این مرز را روزبهروز به سمت «بحران مطلق» پیش میبرد. اما تهدید، فراتر از خشکسالی است. کاهش منابع آبی منجر به مهاجرتهای اجباری، تنشهای محلی بر سر آب، افت تولید کشاورزی و وابستگی بیشتر به واردات مواد غذایی میشود. این زنجیره، ثبات اجتماعی و حاکمیت ملی را در بلندمدت مورد هدف قرار میدهد. صرفهجویی در آب، امروز یک تکلیف ملی و شرط پایداری سرزمین است.
انرژی؛ اسراف بهمثابه تیر خلاص به مزیت رقابتی
ایران با دارا بودن ذخایر عظیم هیدروکربنی، دارای یک مزیت نسبی خدادادی است. اما اسراف در مصرف داخلی گاز، بنزین و برق، این مزیت را به نقطه ضعفی مهلک تبدیل میکند. مصرف بیرویه صادرات را محدود میکند، درآمدهای ارزی را کاهش میدهد و کشور را در برابر نوسانات قیمت انرژی آسیبپذیرتر میسازد. بهینهسازی مصرف انرژی، معادل «کشف یک میدان جدید» است؛ میدانی که بدون هزینه اکتشاف، درآمدزا و امنیتبخش است.
امنیت غذایی و اسراف؛ معادلهای خطرناکبرآوردها نشان میدهد میزان دورریز سالانه مواد غذایی در ایران، معادل نیاز میلیونها نفر است. این پدیده، در شرایطی که ناامنی غذایی در جهان رو به افزایش است، یک «بلاهت استراتژیک» محسوب میشود. اسراف غذایی، کشور را وابستهتر به واردات میکند، بر بازار ارز فشار وارد میآورد و امنیت غذایی را در گرو تحولات سیاسی بینالمللی قرار میدهد. تقویت زنجیرههای ارزش از مزرعه تا سفره، آموزش نگهداری مواد و فرهنگسازی مصرف بهاندازه، سه ضلع مثلث مقابله با این معضل هستند.
فرهنگ مصرف؛ قلب تپنده اقتصاد مقاومتی
اقتصاد مقاومتی، صرفاً یک نظریه اقتصادی نبوده، بلکه یک سبک زندگی است. در کانون این سبک زندگی، مفهوم «عقلانیت مصرف» قرار دارد. عقلانیتی که اسراف را نه نشانه توانگری که نشانه بیخردی میداند. ترویج این فرهنگ، نیازمند نقشآفرینی رسانهها، نظام آموزشی، نهادهای فرهنگی و البته خود خانوادههاست. تبدیل صرفهجویی از یک «اجبار» به یک «ارزش اجتماعی»، جامعه را در برابر تکانههای خارجی مقاومتر میسازد.
تجارب جهانی؛ آیینهای عبرتآموز
کشورهای پیشرفته، سالهاست که مسئله دورریز و اسراف را در کانون برنامهریزیهای خود قرار دادهاند. از قوانین سختگیرانه ضداسراف در آلمان و ژاپن تا کمپینهای گسترده فرهنگی در دیگر کشورها، همه نشان از درک عمیق ارتباط میان «مدیریت منابع» و «توسعه پایدار» دارد. این تجارب ثابت کرده که توسعه واقعی نه تنها در تولید بیحد که در مصرف بهینه و عادلانه منابع تحقق مییابد.
پرهیز از اسراف؛ بیانیه استقلال اقتصادیدر نهایت، پرهیز از اسراف فراتر از یک توصیه اخلاقی یا یک تدبیر اقتصادی صرفهجویانه است. این امر، یک «بیانیه عملی استقلال» است. زمانی که ملتی بتواند منابع خود را عاقلانه مدیریت کند، نیاز کمتری به واردات دارد، در برابر فشارهای خارجی مقاومتر میایستد و ثبات داخلی خود را تضمین میکند.رهایی از دام اسراف، کلید گشودن دری به سوی کشوری مرفهتر، مستقلتر و امنتر است. آینده ایران، در گرو نگاهی خردمندانه به هر قطره آب، هر برق نان و هر مترمکعب گاز است. این تنها راهی است که میتواند «امروز» را مدیریت کند و «فردا» را تضمین.
لینک کوتاه :
https://www.mehrtabriz.ir/?p=209249
