* قدردانی، عادت تبریز است
تبریز عادت به قدردانی دارد، شهری با حافظهی فرهنگی پررنگ، وقتی تصمیم میگیرد از بزرگان خود یاد کند، ناخواسته وارد گفتوگویی جدی با زمان میشود. گفتوگویی که فقط ستایش نیست، بلکه بازتابی از نسبت امروز جامعه با فرهنگ، هنر و است.
در شهری که فرهنگ و هنر آن بر لایههای عمیق تاریخ و تجربه جمعی استوار است، نامها تنها نشانه افتخار نیستند؛ آنها حامل معنا، روایت و مسئولیتاند.
از همین رو، برگزاری همایشهایی با عنوان «تجلیل از زندهنامان» تنها برنامهای آیینی یا تشریفاتی تلقی نمیشود، بلکه فرصتی است برای بازاندیشی در شیوه مواجهه با بزرگان، با میراث معنوی و با زمان حال.
*نامهای زنده و یادهای جاری
واژه «زندهنام» در نگاه نخست ترکیبی احترامآمیز به نظر میرسد، اما در عمل بار معنایی پیچیدهتری دارد. این عنوان فقط به حضور افراد اشاره نمیکند، بلکه بر استمرار، اثرگذاری و نسبت فعال آنها با جامعهی امروز دلالت دارد. زندهنام، کسی است که هنوز در میدان کنش فرهنگی و اجتماعی حضور دارد؛ میتوان با او همنظر شد، از او آموخت و حتی با او وارد بحث و گفتمان شد. همین امکان گفتوگو این عنوان را از یک صفت تشریفاتی به یک موقعیت فرهنگی تبدیل میکند.
* بر مسیر صعب ماندگاری
تجلیل از زندهنامان، برخلاف بزرگداشت چهرههای تاریخی، همواره با نوعی حساسیت همراه است و جامعه نه با خاطره، بلکه با انسانهایی مواجه است که در زندگی حرفهای و فکری خود ایستاده و اثرگذارند. انتخاب آنها برای تجلیل، علاوه بر قدردانی، نوعی داوری فرهنگی نیز محسوب میشود؛ داوری که ناگزیر معیارها، اولویتها و ارزشهای امروز جامعه را بازتاب میدهد.
از این منظر، چنین اقدامی زمینهساز گفتوگو میان نسلهاست؛ گفتوگویی میان تجربه و اکنون، میان حافظهی فرهنگی و زیست روزمره. جامعهای که از بزرگان زندهی خود تجلیل میکند، بهنوعی اعلام میکند که فرهنگ را امری ایستا و موزهای نمیداند، بلکه آن را زنده، در حال تداوم و قابل گفتوگو میبیند.
اما سویه دیگر این انتخاب را نمیتوان نادیده گرفت. اگر تجلیل زودهنگام بهجای گشودن میدان گفتوگو، به تثبیت چهرهها در موقعیتی غیرقابل نقد و دسترس بینجامد، نتیجه میتواند مخاطرهآمیز باشد. در چنین وضعیتی، بزرگداشت بهجای آنکه پل ارتباطی میان نسلها و اندیشهها بسازد، افراد را به نمادهایی امن و دور از دسترس تبدیل میکند؛ نمادهایی که بیش از آنکه در متن جامعه حضور داشته باشند، در حاشیهی امن احترام قرار میگیرند.
برای شهری مانند تبریز، با پیشینهای روشن در نقشآفرینی فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی، این مرز باریک اهمیتی دوچندان دارد. تاریخ این شهر نشان میدهد که بزرگان آن نه فقط بهواسطه نام، بلکه به دلیل حضور فعال در لحظههای حساس و تأثیرگذاری در تحولات فکری و اجتماعی به حافظهی جمعی راه یافتهاند. از همین رو، تجلیل از زندهنامان زمانی معنا پیدا میکند که همزمان با قدردانی، امکان پرسش، نقد و گفتوگو نیز دیده شود.
* نامهای دیروز همپای تلاش امروز
در این میان، نسبت این تجلیلها با نسل جدید اهمیت ویژهای دارد. نسل تازهای که در فضای رسانهای متفاوتی رشد کرده و با الگوهای متنوعتری از اثرگذاری فرهنگی مواجه است، بیش از هر چیز به امکان ارتباط نیاز دارد. اگر همایشهای تجلیل بتوانند این چهرهها را نه بهعنوان اسطورههایی دستنیافتنی، بلکه بهمثابه کنشگرانی زنده و قابل گفتوگو معرفی کنند، آنگاه میتوانند به پلی میان تجربهی گذشته و دغدغههای امروز بدل شوند.
از این نگاه، برگزاری همایش تجلیل از زندهنامان تبریز را میتوان نشانهای از بلوغ فرهنگی دانست؛ تلاشی برای بهرسمیت شناختن نقش انسانهایی که هنوز در متن زندگی، اندیشه و کنش اجتماعی حضور دارند. چنین رویکردی، برخلاف سنت بزرگداشتها، بر زنده بودن فرهنگ و امکان تداوم آن تاکید میکند و نشان میدهد که قدردانی میتواند همزمان با زیستن و اثرگذاری اتفاق بیفتد.
تجلیل از زندهنامان، اگر با درک درست از معنا و مسئولیت آن همراه باشد، نه پایان یک مسیر، بلکه تایید و تقویت آن است. این همایش میتواند فرصتی باشد برای پیوند تجربه و امروز، برای دیدهشدن تلاشهایی که هنوز ادامه دارند و برای یادآوری این نکته که فرهنگ تبریز نه فقط در گذشته، بلکه در اکنون نیز نفس میکشد؛ فرهنگی زنده، پویا و امیدوار به آینده.
لینک کوتاه :
https://www.mehrtabriz.ir/?p=211367
