مهر تبریز-روزانه بیش از ۶۵۰ هزار دستگاه خودرو و حدود ۲۵۰ هزار دستگاه موتورسیکلت در سطح خیابان و مسیرهای مرکزی شهر تبریز تردد میکنند، به طوریکه این امر در سالهای اخیر، به نوعی بزرگترین چالش شهر اولینها تبدیل شده،
مهر تبریز-روزانه بیش از ۶۵۰ هزار دستگاه خودرو و حدود ۲۵۰ هزار دستگاه موتورسیکلت در سطح خیابان و مسیرهای مرکزی شهر تبریز تردد میکنند، به طوریکه این امر در سالهای اخیر، به نوعی بزرگترین چالش شهر اولینها تبدیل شده، که روزی روزگاری نه چندان دور این شهر به علت وجود داشتن باغهای فراوان و زیبا در داخل و حاشیههای کنار این شهر، به عنوان «باغ شهر ایران» معروف بود، که این روزها فقط نام این باغها در تابلوهای معابر عمومی، کوچهها، شهرکها، محلات و خیابانهای شهر اولینها بر جای مانده است.
به گزارش خبرنگار ما در تبریز؛تبریز، روزگار نو حال آنچه در این زمینه اهمیت دارد اینکه، طی دهه اخیر و به ویژه چند سال گذشته، با وجود تمام تشدید اقدامات مسئولان و دستگاههای ذیربط در این ارتباط، هنوز معضل ترافیک، به عنوان یک چالش اصلی و بسیار مهم برای شهروندان شهر تبریز تبدیل شده است. در واقع، نحوه اجرای طرح ترافیک تبریز در سال ۸۵ به تصویب رسیده، که در ۳۲۰ هکتار از محدوده مرکزی این کلانشهر اجرا شود، ولی تا به امروز به دلیل فراهم نشدن برخی از زیرساختها، اجرای این طرح بهرغم وعده مسئولان در هر مراسم، نشست و آیینی در این خصوص دچار امروز و فردا میشود!؟
هوا لازمه حیات است و نیاز انسان به آن بیش از آب و غذاست چرا که آدمی میتواند بدون غذا چند روز یا چند هفته زندگی کند، ولی بدون هوا چند دقیقه بیشتر نمیتواند زنده بماند. متاسفانه این روزها ساکنان شهرهای بزرگ کشور روزهای سختی را پشت سر میگذارند و تنفس در هوای پاک و دیدن آسمان آبی برای اکثر مردم به یک آرزو تبدیل شده است و تبریز از جمله شهرهایی است که از آلودگی هوا رنج میبرد و مسئولان همچنان بیتفاوت از کنار آن به راحتی میگذرند امروز را به فردا میرساند تا ببیند چه پیش میآید. طرح ترافیک تبریز که جرقه ابتدایی آن با روزهای مه گرفته و پر دود همراه با نفس تنگی پاییز وزمستان پیش و راهبندانهای چند ساعته در خیابانهای محدوده مرکزی تبریز مطرح شد، حالا انگار یکباره این دو مشکل را پشت سر گذاشتهایم که دیگر کسی راغب نیست آن همه جلسه و مصوبات ریز و درشت را پیگیری کند.
این خبرها تا جایی پیشرفت که حتی نقاط اجرای طرح و ساعات آغاز و پایان آن نیز در صدر خبرهای استانی قرار گرفت و تمام اینها نشان از عزم و جزم مسئولان شهری تبریز برای آغاز طرحی بود که به زعم کارشناسان هنوز از زیرساختهای آن در تبریز خبری نیست! هنوز معلوم نیست این زمان مناسب دقیقا چه تاریخی است ولی همان طور که تجربه ۹ ساله آغاز بحث طرح ترافیک تبریز نشان میدهد باز هم پرونده آن به فراموشی سپرده شده و انگار تا دوباره تابلوهای سازمان محیط زیست اعلام وضعیت هشدار نکنند و تا روزانه هزاران دقیقه از وقت مردم در پشت ترافیک لج درآور خیابانهای مرکز شهر تلف نشود، کسی سراغ این موضوع خاک خورده را نمیگیرد.
با در نظر گرفتن پیک ساعات ترافیک معابر شهر تبریز نمی توان از نبود وسایل ایاب و ذهاب کارکنان دولت که سبب وجود بسیار زیاد خودرو های تک سرنشین در بازه زمانی ۷ تا ۸ صبح و ۱۴ تا ۱۵ بعدازظهر شده است ، بی تفاوت عبور کرد. این امر علاوه بر ایجاد ترافیک می تواند سهم بسزایی در افزایش میزان مصرف سوخت داشته باشد.علاوه بر آن رفت و آمد وسایل نقلیه عمومی را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.لذا پیشنهاد می شود در این خصوص تصمیم صحیح و لازم اتخاذ گردد. از سویی دیگر اشکالات موجود در معابر و عرض آنها نیز از دلایل دیگر و مهم است.
به عنوان مثال در مسیر ایل گلی به پل کابلی همزمان چندین لاین خودرو قصد ورود به روی پل و عبور دارند که عرض ناکافی و نامتناسب پل ترافیک بسیار خسته کننده ای را ایجاد می نماید.یا وجود میادین بزرگ در تقاطع ها خود باعث کاهش میزان سرعت تردد خودرو ها می شود و به تبع آن ترافیک سنگین ایجاد می شود. عدم رعایت رانندگان نیز از عوامل خیلی مهم در امر می باشند که به نظر می رسد رسانه های جمعی و به ویژه صدا و سیما می بایستی در آموزش و فرهنگ سازی درست موضوع تلاش مضاعفی را داشته باشند. حضور ناکافی ماموران محترم راهنمایی و رانندگی در ساعات نیاز از ملزومات حل این معضل می باشد.
در ایجاد وضع فعلی ۳ عامل نقش اساسی ایفا می کنند: ۱- زیرساخت ها ۲- فرهنگ بد رانندگی ۳- مجریان قانون ۱- زیر ساخت ها: متاسفانه در بسیاری از معابر اصلی و مخصوصا بزرگراه های شهری اصول مهندسی ترافیک به درستی رعایت نشده است. الف) تغییر عرض معبر ب) محل نصب نامناسب برخی از تابلوهای راهنما پ) نبود محل مخصوص سوار و پیاده کردن مسافر ت) نبود جای پارک و کمبود شدید پارکینگ در سطح شهر ث) حمل و نقل عمومی ضعیف ج) نیاز به احداث تقاطع غیر همسطح ۲- فرهنگ بد رانندگی: لیستی از مشکل ساز ترین رفتارهای ترافیکی را در ادامه خواهیم دید: الف) عدم حرکت بین خطوط و تغییرات ناگهانی مسیر ب) کم عرض بودن مسیر های ورودی و خروجی بزرگراه ها پ) حرکت در شانه خاکی و باند اضطراری ت) تجاوز به لاین مقابل در ترافیک های درون شهری یا انحراف به چپ ث) حرکت کردن در لاین خروجی خیابان یا بزرگراه بدون قصد خارج شدن از آن ج) توقف تاکسی ها و مسافرکش ها در هر نقطه دلخواه در خیابان چ) توقف دوبل و سوبل در معابر و باریک شدن معبر عبوری ح) نبود قانون عابر پیاده و عبور عابرین در هر نقطه دلخواه از خیابان ۳- مجریان قانون: با کمال احترام برای نیروی پلیس اما سهم بسزایی از وضع موجود حاصل عدم اجرای قانون توسط مجریان قانون است.
الف) بی تفاوتی ماموران به تخلفاتی که جلوی چشمشان رخ می دهد مثل توقف دوبله در همه معابر در واقع عدم اجرای قانون موجود بیشترین سهم را در این نابسامانی ایفا می کند. عدم نظارت مناسب و البته عدم حمایت مناسب از ماموران وظیفه باعث شده است تنها چند قانون از قوانین راهنمایی و رانندگی بسیار جدی گرفته شده و مابقی با سهل انگاری مواجه شوند. ب)همچنین کمبود نیروهای راهنمایی رانندگی نیز در شهر تبریز محسوس بوده نیاز به جذب بیشتر نیرو احساس می شود. پ) نبود پروتکل های رفتاری و اجرایی برای ماموران و یا عدم اجرای آنها باعث اعمال رفتارهای سلیقه ای در سطح شهر شده است. ت) بستن یک گذرگاه به نیت روان سازی یک گذرگاه دیگر نیز گاهی باعث ترافیک در خیابان دیگر می شود.
بدیهی است دل بستن صرف به احداث مترو برای رهایی از ترافیک وحشتناکی که آینده شهر را تهدید می کند بسی ساده اندیشی است چراکه خطوط مترو نهایتاً پس از تکمیل به چهار محور محدود خواهد شد و بسیاری از مناطق پر جمعیت شهر حداقل تا دستیابی به ایستگاههای آن فواصل نسبتاً طولانی خواهند داشت و هم چنین شعاع مناطق تجاری و خدماتی و مسکونی ایستگاه های مترو خود مستلزم استفاده از وسایل نقلیه می باشد و دقیقاً همانگونه که پروژه مترو تهران نتوانسته است از راهبندان های ترافیکی بصورت محسوس بکاهد، این اتفاق باوجود مزایای استفاده از مترو در تبریز نیز نخواهد توانست معضل ترافیکی را ریشه کن کند.
اگرچه در سال های اخیر اقدامات چشمگیری بامسیر گشایی ها و احداث تقاطع های غیر هم سطح در جهت روان سازی ترافیکی کلان شهر تبریز انجام گرفته است و البته احداث چند تقاطع غیر هم سطح در نقاط بحرانی، پرتردد و هم چنین پر خطر چون تقاطع های خیام و گلشهر بلوار ایل گلی به مثابه یک مسیر پر ازدحام مناطق مسکونی و پارک تاریخی شهر، تقاطع طالقانی در مسیر کمربندی میانی، تقاطع شهرک امام و کوی شهید بهشتی و نیز سه راه قراملک در جاده ی ترانزیت، سه راه ارتش و چهارراه حافظ در بلوار آزادی و سه راهی میرداماد و بلوار دکتر حسابی ضروری تر و اولویت دارتر از برخی تقاطع های ساخته شده هستند که انتظار می رود شهرداری در فصل کاری جدید نسبت به اجرای آنها اقدام کند .
اتوبان شهید کسایی تبریز و ورودی و خروجیهای غیراستاندارد آن از معضلات اصلی ترافیک شهر تبریز است.
هیچ کدام از ورودی و خروجیهای این اتوبان از ایمنی لازم برخوردار نبوده و بیشترین تصادفات حادثه ساز در این مسیر رخ میدهد. تغییر کاربریهای زمین بدون در نظر گرفتن معضلات ترافیکی، وجود مجتمعهای پزشکی در سطح شهر، وجود نمایشگاهها و تعمیرگاههای خودرو در قسمتهای حساس شهر، سد معبر با نخالهها و مصالح ساختمانی، عدم مکان یابی صحیح تلویزیونهای شهری در سطح شهر از دیگر معضلات ترافیکی شهر تبریز است.
پل کابلی در دهه هشتاد با هزینه سرسام آور بالغ بر هشت میلیارد تومان مورد بهره برداری قرار گرفت بدون آنکه برنامه ای برای چشم انداز ترافیکی یک دهه آینده داشته باشد واکنون در دهه نود بعنوان یکی از بزرگترین معضلات ترافیکی شهر تبریز قلمداد می شود.پروژه افلاک نما چقدر در ترافیک شهری تبریز داشت که در سالهای گذشته با هزینه سنگین میلیاردی آنهم به طور ناقص اجرا گردید واکنون با گذشت بیش از یک سال یک رمپ آنهم در حال بهره برداری می باشد.
۱۰۰ مسیر خیابانی در کلانشهر تبریز در انتظار بازگشایی است. هم اکنون ۱۰۰ مسیر خیابانی شهر تبریز در انتظار بازگشایی بوده و ۱۰ کیلومتر مسیرگشایی در هر سال ضروری است. مسیرگشایی ها باید در طول زمان تعیین شده در کنار احداث تقاطع های غیرهمسطح، پارکینگ های عمومی و راه اندازی مترو منجر به حل معضل ترافیک شهر شود.
هشت راهکاری که در کشور های پرترافیک جهان اجرا شده اندعبارت است از
۱- اسلو: از اوایل ماه میلادی جاری تردد انواع خودروها در مرکز شهر اسلو تا سال ۲۰۱۹ ممنوع اعلام شد. قرار شده است در این شهر که پایتخت کشور نروژ است، ۳۵ مایل از مسیرهایی که مختص خودروها بودند، به مسیر دوچرخه تبدیل شوند. علاوه بر این سرمایهگذاری هنگفتی در بخش حمل و نقل عمومی انجام شده است.
۲- مادرید: در برنامه جدیدی که شهر مادرید به اجرا گذارده است، ورود خودرو به محدوده ۵۰۰هکتاری مرکز شهر تا سال ۲۰۲۰ ممنوع شده است و برنامهریزان شهری مشغول طراحی مجدد ۲۴ خیابان شلوغ این شهر هستند تا آنها را به جای رانندگی، برای پیادهروی مناسبسازی کنند. این بخشی از طرحی است که هدفش کاهش استفاده روزانه از خودروهای شخصی است تا نسبت افراد مالک خودرو به افرادی که هر روز از خودروهایشان استفاده میکنند کاهش یابد و رقم آن از ۲۹ درصد به ۲۳ درصد برسد. رانندگانی که از قوانین جدید سرپیچی کنند، با جریمه حداقل ۱۰۰دلاری روبهرو خواهند شد. علاوه بر این مقرر شده است خودروهایی که آلایندگی بیشتری دارند، پول بیشتری بابت پارک خودرو بپردازند.
۳- چنگدائو: مردمی که در شهر چنگدائوی چین زندگی میکنند، قادر خواهند بود پیاده ظرف حداکثر ۱۵ دقیقه به هر جای شهر که میخواهند بروند. دو معمار مشهور ایالت شیکاگوی آمریکا به نامهای آدریان اسمیت و گوردن جیل طرحی مدرن را برای این شهر چینی ارائه کردهاند که با اجرای آن، پیادهروی در شهر به مراتب آسانتر از رانندگی در آن خواهد بود. در طرح آنها خیابانهای شهر چنان طراحی شدهاند که افراد میتوانند پای پیاده ظرف ۱۵ دقیقه به هر جای شهر که میخواهند برسند.
۴- هامبورگ: در شهر هامبورگ تدابیری اندیشیده شده است تا رانندگان ترجیح دهند وسیله نقلیه خود را در جایی پارک کنند و بدون آن خود را به مقصد برسانند. اساس طرح جدید شهر هامبورگ آلمان، بر این پایه است که پیادهروی و دوچرخهسواری، به نوع قالب حمل و نقل این شهر تبدیل شود. روش هامبورگ در کاهش ترافیک این است که بر اساس این طرح جدید، ظرف دو دهه آینده فقط افراد پیاده و دوچرخه سواران حق ورود به این شهر را خواهند داشت.
۵- کپنهاگ: هماکنون بیش از نیمی از جمعیت شهر کپنهاگ هر روز با دوچرخه سر کار میروند. این شهر این روند مثبت را مدیون تعیین مناطق تردد فقط پیادهها در دهه ۱۹۶۰ است. این شهر که پایتخت دانمارک است، هماکنون بیش از ۲۰۰ مایل مسیر مخصوص دوچرخه دارد و کمترین درصد مالکیت خودرو را در میان شهرهای اروپایی به خود اختصاص داده است.هدف نهایی برنامهریزی شهر کپنهاگ این است که یک بزرگراه مختص دوچرخهها افتتاح شود که به همه مناطق حومه این شهر راه داشته باشد. نخستین مسیر از ۲۸ مسیر برنامهریزی شده در این طرح در سال ۲۰۱۴ افتتاح شد و ۱۱ مسیر دیگر تا پایان سال ۲۰۱۸ افتتاح خواهد شد.
۶- پاریس: این شهر قصد دارد تردد خودروها در مرکز شهر را به طور کامل ممنوع اعلام کند. علاوه بر این افرادی که در خارج از شهر زندگی میکنند، در روزهای تعطیلات آخر هفته با خودروهای شخصی حق ورود به این شهر را نخواهند داشت.
۷- لندن: شهردار لندن نیز اعلام کرده است که این شهر هم مانند پاریس تردد خودروهای دیزلی را تا سال ۲۰۲۰ ممنوع میکند. هزینه یک روز آلایندگی این خودروها ۵۰/ ۱۲ دلار اعلام شده است.
۸- نیویورک: در نیویورک آمریکا مناطق مجاز برای تردد خودروها محدودتر میشود. اما در عوض تعداد نواحی مختص پیادهها افزایش مییابد و در کنار آن، دسترسی به دوچرخه، مترو و اتوبوس بیشتر میشود.
اما بخشی از آلودگی هوا که ناشی از رفت و آمد خودروهاست تنها شامل وسایل حمل و نقل شخصی نمیشود بلکه صنعت حمل و نقل عمومی هم تغییراتی را در این خصوص اعمال کرده که این تغییرات و اصلاحات شامل تعویض اتوبوسهای قدیمی با جدید، گسترش تکنولوژیهای سبز و حتی استفاده از زبالههای انسانی برای به حرکت در آوردن اتوبوس میشوند اما تغییر اساسی در این بخش استفاده از اتوبوسهای برقی به جای اتوبوسهای دیزلی است.طبق بررسی کارشناسان، استفاده از اتوبوسهای برقی طی دهه گذشته در سراسر جهان افزایش قابل توجهی داشته است. هرچند مدل های اولیه این اتوبوسها نقصهای چشمگیری داشتهاند اما تولید کنندگان، نسل جدیدی از اتوبوسهای برقی را طراحی کردهاند که عملکرد بسیار بهتری دارند.با شناخته شدن هر چه بیشتر اتوبوسهای برقی جای تعجب نیست که بسیاری از کشورها برنامه استفاده از اتوبوسهای برقی را اجرایی کنند. برخی از کشورهای اروپایی که اخیرا تصمیم به اجرایی کردن این برنامه گرفتهاند شامل موارد زیر است:
– لهستان به زودی بزرگترین پروژه اتوبوسهای برقی را اجرایی میکند که به موجب آن ۶۰ درصد اتوبوسهای شهرستان “ژیلونا گورا” برقی میشوند.
– شهر “لینز” در اتریش هم اتوبوسهای برقی فعلی خود را با اتوبوسهای برقی ۲۴ متری تعویض کرده که ظرفیت حمل مسافر آنها ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
– همچنین در نروژ هم مقامات شهری حدود ۴۰ دستگاه اتوبوس برقی از شرکتهای تولید کننده سفارش دادهاند.
علاوه بر اینها در بیرون از قاره اروپا هم اداره فدرال حمل و نقل آمریکا از اختصاص بودجهای برای توسعه اتوبوسها و زیرساختهایی خبر داد که از تکنولوژیهای سوختی پیشرفته استفاده میکنند.
در مطالعه ای که جناب اسماعیل زاده وهمکاران در سال ۹۶ انجام دادند نتایج زیر به دست آمددر مطالعات میدانی از روش دلفی (به کمک نظرات متخصصان) استفاده شدو پس از تایید نهایی راهکارها، با تهیه پرسشنامه، اطلاعات مورد نیاز جمع آوری شده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون T تک نمونه ای، تحلیل واریانس و رگرسیون (در نرم افزار SPSS) صورت گرفته است. نتایج حاصل از T تک نمونه ای نشان می دهد که میانگین راهکارهای مورد مطالعه جهت کنترل ترافیک، به طور کلی بالاتر از حد متوسط (۳٫۹۵) می باشد. نتایج آزمون رگرسیون نیز نشان می دهد که راهکار مشارکت مردمی با بتای ۰٫۳۶۰ و سیستم های حمل و نقل هوشمند با بتای ۰٫۳۲۹ بیشترین تاثیر را بر کنترل ترافیک در شهر تبریز دارد و راهکار زیرساختی، طرح ها و پروژه های عمرانی با بتای ۰٫۱۶۰ تاثیر کمی بر کنترل ترافیک شهر تبریز داشته است.
کنترل هوشمند ترافیک هوشمند ترافیک مدلسازی ترافیک است .مدلسازی ترافیک به صورت عمده به سه روش ماکروسکوپیک و مسوسکوپیک صورت میپذیرد. در این مقاله با توجه به اینکه عامل ،میکروسکوپیک اصلی ترافیک در شهر تبریز نبود هماهنگی چراغهای راهنمایی نسبت به یکدیگر با توجه به پویا بودن تغییرات حجم ترافیک است، یک روش جدید به نام مدل هوشمند موج سبزکه یک مدل مسوسکوپیک است برای مدلسازی ترافیک شهر تبریز ارائه شده است. این مدل میتواند در ورودی بسیاری از نرمافزارهای برنامه ریزی کنترل و مدیریت ترافیک به کار رود. روش ارائه شده در این مقاله برای استفاده در سیستمهای کنترل ترافیک به وسیله بهینه سازی چراغ های راهنمایی مناسب است. این مدل میتواند به عنوان ورودی برای سیستم کنترل چراغهای راهنمایی شهر تبریز نیز استفاده شود.متاسفانه در سالهای اخیر احداث مراکز تجاری و ساختمان پزشکان در مرکز شهر بدون در نظر گرفتن پارکینگ برای مراجعین افزایش یافته و حجم ترافیک تبریز را دوچندان کرده است.
لذا احداث پارکینگ یکی از ضروریات شهر به شمار میرود.
برنامهی جامع مدیریت شهری تاثیر زیادی در کاهش ترافیک دارد، برنامهای که در آن چشماندازی برای آینده ترسیم و پیشبینی های لازم برای مواقع ضروری لحاظ میشود. در حال حاضر روش سنتی مدیریت ترافیک در کلان شهری مثل تبریز جوابگو نیست و نیاز است مسئولین امر به سمت مدیریت مدرن و مکانیزه حرکت کنند.احداث پارکینگهای گسترده در سطح شهر، ایجاد طرح ترافیکی، افزایش ناوگان حمل و نقل عمومی، احداث مترو و آموزش فرهنگ ترافیک به مردم میتواند در کاهش عبورومرور خودروهای تک سرنشین موثر باشد.امید است مدیران محترم دخیل در امر ترافیک ضمن برنامه ریزی مناسب جهت احداث پروژه های کلان وتعریض خیابان ها ومعابر اصلی شهر از ناراحتی ونارضایتی شهروندان ممانعت بعمل آورند.
با احترام
احمد بایبوردی
فعال فرهنگی واجتماعی
